Các nhóm công thức lượng giác nền tảng: Công thức cộng, công thức nhân đôi, và công thức biến đổi tích thành tổng, tổng thành tích.
📖 Lý thuyết✍️ Dạng toán & bài tập🎯 Trắc nghiệm
I. Công thức cộng (Quan trọng nhất)
Công thức cộng cho phép tính giá trị lượng giác của một tổng hoặc một hiệu hai góc lượng giác.
⚡ Các công thức cộng cốt lõi
Đối với Cosin: (Dấu chéo: cos tổng bằng cos cos TRỪ sin sin)
cos(a+b)=cosacosb−sinasinb
cos(a−b)=cosacosb+sinasinb
Đối với Sin: (Dấu cùng: sin tổng bằng sin cos CỘNG cos sin)
3. sin(a+b)=sinacosb+cosasinb
4. sin(a−b)=sinacosb−cosasinb
Đối với Tang:
5. tan(a+b)=1−tanatanbtana+tanb
6. tan(a−b)=1+tanatanbtana−tanb
(Lưu ý: Các công thức tang áp dụng khi các biểu thức đều xác định).
II. Công thức nhân đôi
Từ công thức cộng, nếu ta thay b=a, ta sẽ rút ra được các công thức nhân đôi góc.
⚡ Công thức nhân đôi góc
1. Nhân đôi Sin:sin2a=2sinacosa
2. Nhân đôi Cosin (Có 3 dạng thường dùng):
cos2a=cos2a−sin2acos2a=2cos2a−1cos2a=1−2sin2a
3. Nhân đôi Tang:tan2a=1−tan2a2tana
Hệ quả (Công thức hạ bậc): Rút ra từ công thức nhân đôi Cosin, dùng để đưa số mũ chẵn về số mũ lẻ, tăng góc gấp đôi.
cos2a=21+cos2a
sin2a=21−cos2a
III. Công thức biến đổi
Các phép biến đổi này giúp đơn giản hóa biểu thức lượng giác, đặc biệt khi giải bất phương trình và phương trình lượng giác.
1. Biến đổi Tích thành Tổng
📋 Công thức tích thành tổng
cosacosb=21[cos(a−b)+cos(a+b)]
sinasinb=21[cos(a−b)−cos(a+b)]
sinacosb=21[sin(a−b)+sin(a+b)]
2. Biến đổi Tổng thành Tích
Thường gặp để đưa tổng/hiệu về dạng nhân tử.
Mẹo nhớ: “Cos cộng cos bằng hai cos cos / Cos trừ cos bằng trừ hai sin sin / Sin cộng sin bằng hai sin cos / Sin trừ sin bằng hai cos sin”.
📋 Công thức tổng thành tích
cosu+cosv=2cos2u+vcos2u−v
cosu−cosv=−2sin2u+vsin2u−v
sinu+sinv=2sin2u+vcos2u−v
sinu−sinv=2cos2u+vsin2u−v
🔷 Dạng 1: Rút gọn biểu thức lượng giác
📌 Phương pháp giải
Phân tích xem biểu thức có dạng tích hay dạng tổng để sử dụng công thức biến đổi tích/tổng phù hợp.
Mục tiêu là làm xuất hiện các nhân tử chung hoặc các dải số đối nhau để triệt tiêu.
🔍 Ví dụ 1
Rút gọn biểu thức A=cos3x+cosxsin3x+sinx.
💡Xem lời giải
Áp dụng công thức biến đổi tổng thành tích cho cả tử số và mẫu số:
Thế vào biểu thức A, ta được:
A=2cos(2x)cos(x)2sin(2x)cos(x)
Rút gọn thừa số giống nhau (2cosx):
A=cos2xsin2x=tan2x.
🔷 Dạng 2: Tính giá trị biểu thức không dùng máy tính
📌 Phương pháp giải
Thường đề sẽ yêu cầu tính một góc “không đẹp” (VD: 15∘,75∘,12π…).
Cách giải: Phân tích góc “xấu” đó thành Tổng hoặc Hiệu của các góc “đẹp” (đã có trong bảng GTLG cơ bản: 30∘,45∘,60∘). Sau đó áp dụng công thức cộng.
🔍 Ví dụ 2
Không dùng máy tính cầm tay, hãy tính chính xác giá trị của cos15∘.
💡Xem lời giải
Ta để ý thấy: 15∘=45∘−30∘.
Áp dụng công thức cos(a−b)=cosacosb+sinasinb, ta có:
cos15∘=cos(45∘−30∘)=cos45∘⋅cos30∘+sin45∘⋅sin30∘
Thay các giá trị lượng giác cơ bản vào:
cos45∘=sin45∘=22cos30∘=23,sin30∘=21