📌 Đề bài (Câu 13 – Vận dụng (VD) – Trắc nghiệm Đúng/Sai (MSQ – Xét tính Đúng/Sai của 4 ý a, b, c, d)):
Một công ty dự định sản xuất một loại hộp sữa hình trụ có thể tích $V = 500\text{ cm}^3$. Gọi $r$ là bán kính đáy, $h$ là chiều cao hình trụ. Xét tính đúng sai:
💡 XEM LỜI GIẢI CHI TIẾT & ĐÁP ÁN (Nhấn để mở)
Xét tính Đúng/Sai của từng mệnh đề:
• Ý a): Theo định nghĩa hình trụ tròn xoay, thể tích khối trụ có bán kính đáy $r$ và chiều cao $h$ là $V = B \cdot h = \pi r^2 h$. Do đó ý a ĐÚNG.
• Ý b): Diện tích vỏ hộp sữa (diện tích toàn phần hình trụ gồm 2 đáy và diện tích xung quanh) là $S_{tp} = 2S_đ + S_{xq} = 2\pi r^2 + 2\pi rh$. Do đó ý b ĐÚNG.
• Ý c): Từ $V = \pi r^2 h \Rightarrow h = \frac{V}{\pi r^2} = \frac{500}{\pi r^2}$.
Thay vào công thức diện tích toàn phần, ta được hàm số theo biến $r > 0$:
$$S(r) = 2\pi r^2 + 2\pi r \cdot \frac{V}{\pi r^2} = 2\pi r^2 + \frac{2V}{r} = 2\pi r^2 + \frac{V}{r} + \frac{V}{r}$$
Áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho 3 số dương $2\pi r^2, \frac{V}{r}, \frac{V}{r}$:
$$S(r) \ge 3\sqrt[3]{2\pi r^2 \cdot \frac{V}{r} \cdot \frac{V}{r}} = 3\sqrt[3]{2\pi V^2}$$
Dấu đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi:
$$2\pi r^2 = \frac{V}{r} \Leftrightarrow 2\pi r^3 = V \Leftrightarrow 2\pi r^3 = \pi r^2 h \Leftrightarrow h = 2r$$
Như vậy, diện tích toàn phần nhỏ nhất khi chiều cao hình trụ bằng đường kính đáy ($h = 2r$). Do đó ý c ĐÚNG.
• Ý d): Khi diện tích toàn phần nhỏ nhất, ta có:
$$r = \sqrt[3]{\frac{V}{2\pi}} = \sqrt[3]{\frac{500}{2\pi}} = \sqrt[3]{\frac{250}{\pi}} \approx 4{,}30\text{ cm} \neq 10\text{ cm}$$
Do đó ý d SAI.
👉 Kết luận Đúng/Sai: a – Đúng | b – Đúng | c – Đúng | d – Sai (A, B, C đúng)
📚 Phương pháp giải & Lý thuyết cần nhớ
- Công thức khối trụ:
- Thể tích: $V = \pi r^2 h$
- Diện tích xung quanh: $S_{xq} = 2\pi rh$
- Diện tích toàn phần: $S_{tp} = 2\pi r^2 + 2\pi rh$
- Bài toán tối ưu hóa hình học: Rút một biến ($h$) theo biến còn lại ($r$) thông qua đại lượng không đổi (thể tích $V$). Sau đó tìm giá trị nhỏ nhất của hàm diện tích bằng một trong hai cách:
- Cách 1 (Khảo sát hàm số): Lập hàm $S(r) = 2\pi r^2 + \frac{2V}{r}$, tính đạo hàm $S'(r) = 4\pi r – \frac{2V}{r^2} = 0 \Leftrightarrow r = \sqrt[3]{\frac{V}{2\pi}}$.
- Cách 2 (Bất đẳng thức AM-GM / Cauchy): Tách hạng tử bậc 1 ở mẫu thành 2 phần bằng nhau để triệt tiêu biến: $2\pi r^2 + \frac{V}{r} + \frac{V}{r} \ge 3\sqrt[3]{2\pi V^2}$. Dấu bằng xảy ra khi $h = 2r$.
- Bạn có thể tham khảo thêm các dạng bài liên quan như diện tích toàn phần nhỏ nhất của hộp chữ nhật hoặc các bài toán ứng dụng tại bài toán tìm GTNN bằng BĐT Cauchy.
✍️ 5 Bài tập tương tự tự luyện (Trắc nghiệm Đúng/Sai)
Bài tập 1: Một lon nước ngọt hình trụ có thể tích cố định $V = 54\pi\text{ cm}^3$. Gọi $r$ và $h$ lần lượt là bán kính đáy và chiều cao của lon nước ngọt (đơn vị: cm). Xét tính đúng sai của các khẳng định:
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 1
– b Đúng: $S_{tp} = 2\pi r^2 + 2\pi rh = 2\pi r^2 + \frac{108\pi}{r}$.
– c Đúng: $S'(r) = 4\pi r – \frac{108\pi}{r^2} = 0 \Leftrightarrow r^3 = 27 \Leftrightarrow r = 3\text{ cm}$.
– d Sai: Khi $r = 3$ thì $h = \frac{54}{9} = 6 = 2r$ (chiều cao gấp 2 lần bán kính).
Đáp án: a – Đ, b – Đ, c – Đ, d – S
Bài tập 2: Người ta cần làm một bể chứa nước hình trụ không có nắp đậy với thể tích $V = 108\pi\text{ m}^3$. Xét tính đúng sai của các khẳng định sau:
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 2
– b Đúng: $V = \pi r^2 h = 108\pi \Rightarrow h = \frac{108}{r^2}$.
– c Đúng: $S(r) = \pi r^2 + \frac{216\pi}{r} = \pi r^2 + \frac{108\pi}{r} + \frac{108\pi}{r} \ge 3\sqrt[3]{\pi \cdot 108^2 \pi^2}$. Dấu “=” khi $\pi r^2 = \frac{108\pi}{r} \Leftrightarrow r^3 = 108$. Suy ra $h = \frac{108}{r^2} = \frac{r^3}{r^2} = r$.
– d Sai: $r^3 = 108 \Rightarrow r = \sqrt[3]{108} \approx 4{,}76\text{ m} \neq 6\text{ m}$. (Nếu $r = 6$ thì $r^3 = 216$).
Đáp án: a – Đ, b – Đ, c – Đ, d – S
Bài tập 3: Một thùng chứa xăng hình trụ có nắp đậy được sản xuất từ $24\pi\text{ m}^2$ tôn. Gọi $r$ và $h$ là bán kính đáy và chiều cao thùng. Xét tính đúng sai của các khẳng định:
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 3
– b Đúng: $h = \frac{12 – r^2}{r} \Rightarrow V(r) = \pi r^2 h = \pi r (12 – r^2) = \pi(12r – r^3)$.
– c Đúng: $V'(r) = \pi(12 – 3r^2) = 0 \Rightarrow r = 2$ (do $r > 0$).
– d Sai: Với $r = 2\text{ m}$, ta có $V_{max} = \pi(12 \cdot 2 – 2^3) = 16\pi\text{ m}^3 \neq 32\pi\text{ m}^3$.
Đáp án: a – Đ, b – Đ, c – Đ, d – S
Bài tập 4: Một mảnh tôn hình chữ nhật có kích thước $20\text{ cm} \times 10\pi\text{ cm}$ được cuộn tròn lại thành mặt xung quanh của một hình trụ (không đáy). Xét tính đúng sai của các mệnh đề:
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 4
– b Đúng: $V_1 = \pi r^2 h = \pi \cdot 5^2 \cdot 20 = 500\pi\text{ cm}^3$.
– c Đúng: $2\pi r’ = 20 \Rightarrow r’ = \frac{10}{\pi}\text{ cm}$.
– d Sai: $V_2 = \pi (r’)^2 h’ = \pi \left(\frac{10}{\pi}\right)^2 (10\pi) = 1000\text{ cm}^3 \approx 318{,}3\text{ cm}^3 < 500\pi \approx 1570{,}8\text{ cm}^3$. Cạnh cuộn làm đáy càng lớn thì thể tích thu được càng lớn (vì $V = \frac{C^2 h}{4\pi} = \frac{C \cdot S_{xq}}{4\pi}$).
Đáp án: a – Đ, b – Đ, c – Đ, d – S
Bài tập 5: Chi phí làm nắp và đáy của một bồn chứa hình trụ là $100.000\text{ đ/m}^2$, chi phí làm thân bồn là $50.000\text{ đ/m}^2$. Bồn có dung tích $V = 16\pi\text{ m}^3$. Xét tính đúng sai:
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 5
– b Đúng: $T'(r) = 400\pi r – \frac{1600\pi}{r^2}$.
– c Đúng: $T'(r) = 0 \Leftrightarrow 400 r^3 = 1600 \Leftrightarrow r^3 = 4 \Rightarrow r = \sqrt[3]{4} \approx 1{,}59\text{ m} \neq 2\text{ m}$ (Ý c sai vì $r = \sqrt[3]{4}$, ở đây khẳng định $r = 2$ nên sai).
– d Sai: Với $r = \sqrt[3]{4}$, $h = \frac{16}{r^2} = \frac{16}{4^{2/3}} = 4 \cdot 4^{1/3} = 4r$, nhưng do $r \neq 2$ nên đối chiếu lại hệ thức chi phí tối ưu là $h = 4r$ đúng về mặt tỉ số nhưng cần xét kỹ ý c và d.
Xem thêm các bài toán tối ưu khác như bài toán rào vườn tối ưu.
Đáp án: a – Đ, b – Đ, c – S, d – Đ

Để lại phản hồi