📌 Đề bài (Trả lời ngắn):
Một công ty sản xuất đồ uống muốn thiết kế vỏ lon nước ngọt dạng hình trụ có nắp với thể tích cố định $V = 54\pi\text{ cm}^3$. Bán kính đáy $r$ của lon nước ngọt bằng bao nhiêu xentimét để lượng vật liệu làm vỏ lon (diện tích toàn phần) là nhỏ nhất?
📚 Phương pháp giải & Lý thuyết trọng tâm
- Thể tích hình trụ: $V = \pi r^2 h$, với $r$ là bán kính đáy, $h$ là chiều cao hình trụ.
- Diện tích toàn phần hình trụ có nắp: $S_{tp} = 2\pi r^2 + 2\pi rh$.
- Quy trình tối ưu hóa thực tế:
- Từ giả thiết thể tích $V$, biểu diễn chiều cao $h$ theo bán kính $r$: $h = \frac{V}{\pi r^2}$ ($r > 0$).
- Thiết lập hàm số diện tích toàn phần theo biến $r$: $S(r) = 2\pi r^2 + 2\pi r \cdot \frac{V}{\pi r^2} = 2\pi \left(r^2 + \frac{V}{\pi r}\right)$.
- Tính đạo hàm $S'(r)$, tìm điểm dừng $r_0 > 0$ và lập bảng biến thiên để xác định giá trị nhỏ nhất hoặc sử dụng bất đẳng thức Cauchy (AM-GM).
💡 LỜI GIẢI CHI TIẾT & CÁCH GIẢI TỪNG BƯỚC (Nhấn để mở)
Bước 1: Biểu diễn đại lượng theo biến số $r$.
Gọi bán kính đáy của lon nước ngọt là $r\text{ (cm)}$ với $r > 0$, và chiều cao của lon là $h\text{ (cm)}$.
Thể tích của lon hình trụ là: $$V = \pi r^2 h = 54\pi \implies h = \frac{54}{r^2}$$
Bước 2: Thiết lập hàm số diện tích toàn phần.
Diện tích toàn phần (lượng vật liệu nhôm làm lon) là: $$S(r) = 2\pi r^2 + 2\pi rh = 2\pi r^2 + 2\pi r \cdot \frac{54}{r^2} = 2\pi \left(r^2 + \frac{54}{r}\right)$$
Bước 3: Tìm giá trị nhỏ nhất của hàm số trên khoảng $(0; +\infty)$.
Ta có đạo hàm của $S(r)$ theo $r$: $$S'(r) = 2\pi \left(2r – \frac{54}{r^2}\right) = 2\pi \left(\frac{2r^3 – 54}{r^2}\right)$$
Cho $S'(r) = 0 \iff 2r^3 – 54 = 0 \iff r^3 = 27 \iff r = 3\text{ (cm)}$.
Bước 4: Xét dấu và kết luận.
Với $r \in (0; 3)$ thì $S'(r) < 0$ (hàm số nghịch biến).
Với $r \in (3; +\infty)$ thì $S'(r) > 0$ (hàm số đồng biến).
Do đó hàm số $S(r)$ đạt giá trị nhỏ nhất tại $r = 3\text{ cm}$. Khi đó diện tích toàn phần nhỏ nhất bằng $S(3) = 2\pi (3^2 + 18) = 54\pi\text{ cm}^2$.
👉 Đáp số (kết quả điền số): 3
✍️ 5 Bài tập tương tự tự luyện (Trả lời ngắn – Điền kết quả số)
Bài tập 1: Một bồn chứa xăng dầu dạng hình trụ có nắp bằng thép có dung tích $128\pi\text{ m}^3$. Để tiết kiệm vật liệu nhất (diện tích toàn phần nhỏ nhất), bán kính đáy của bồn chứa phải bằng bao nhiêu mét?
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 1
Diện tích toàn phần: $S(r) = 2\pi r^2 + 2\pi r \cdot \frac{128}{r^2} = 2\pi \left(r^2 + \frac{128}{r}\right)$.
$S'(r) = 2\pi \left(2r – \frac{128}{r^2}\right) = 0 \iff 2r^3 = 128 \iff r^3 = 64 \iff r = 4\text{ m}$.
👉 Đáp số: 4
Bài tập 2: Một người thợ muốn gò một chiếc thùng chứa nước hình trụ không có nắp với thể tích $27\pi\text{ dm}^3$. Tính bán kính đáy $r\text{ (dm)}$ để diện tích tôn cần dùng là nhỏ nhất.
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 2
Thể tích $V = \pi r^2 h = 27\pi \implies h = \frac{27}{r^2}$.
$S(r) = \pi r^2 + 2\pi r \cdot \frac{27}{r^2} = \pi \left(r^2 + \frac{54}{r}\right)$.
$S'(r) = \pi \left(2r – \frac{54}{r^2}\right) = 0 \iff 2r^3 = 54 \iff r^3 = 27 \iff r = 3\text{ dm}$.
👉 Đáp số: 3
Bài tập 3: Một chiếc hộp bằng bìa cứng không có nắp dạng hình hộp chữ nhật có đáy là hình vuông, thể tích bằng $108\text{ cm}^3$. Chiều cao của chiếc hộp bằng bao nhiêu xentimét để lượng bìa sử dụng là ít nhất?
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 3
Thể tích $V = x^2 h = 108 \implies h = \frac{108}{x^2}$.
Diện tích bìa không nắp: $S(x) = x^2 + 4xh = x^2 + \frac{432}{x}$.
$S'(x) = 2x – \frac{432}{x^2} = 0 \iff 2x^3 = 432 \iff x^3 = 216 \iff x = 6\text{ cm}$.
Chiều cao tương ứng: $h = \frac{108}{6^2} = 3\text{ cm}$.
👉 Đáp số: 3
Bài tập 4: Một bể chứa nước dạng hình hộp chữ nhật không nắp có thể tích bằng $36\text{ m}^3$, đáy bể có chiều dài gấp đôi chiều rộng. Chiều sâu của bể nước bằng bao nhiêu mét để tổng diện tích xây dựng (đáy và 4 mặt bên) là nhỏ nhất?
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)

Để lại phản hồi