📌 Đề bài (Trả lời ngắn):
Từ một tấm bìa các-tông hình vuông có cạnh bằng $60\text{ cm}$, người ta cắt bỏ ở bốn góc bốn hình vuông bằng nhau có cạnh bằng $x\text{ (cm)}$, rồi gấp các mép xung quanh lại theo đường nét đứt để tạo thành một chiếc hộp có dạng hình hộp chữ nhật không có nắp. Hỏi độ dài cạnh $x$ bằng bao nhiêu xentimét thì thể tích của chiếc hộp nhận được là lớn nhất?
📚 Phương pháp giải & Lý thuyết trọng tâm
- Bước 1: Xác định biến số và tập xác định thực tế của bài toán. Độ dài cạnh cắt bỏ thỏa mãn $0 < x < \frac{60}{2} = 30$.
- Bước 2: Thiết lập hàm số thể tích của khối hộp chữ nhật: Đáy là hình vuông cạnh $60 – 2x$, chiều cao là $x$, nên $V(x) = x(60 – 2x)^2$.
- Bước 3: Tìm giá trị lớn nhất của hàm số $V(x)$ trên khoảng $(0; 30)$ bằng cách xét đạo hàm $V'(x)$ hoặc dùng bất đẳng thức Cauchy (AM – GM).
💡 LỜI GIẢI CHI TIẾT & CÁCH GIẢI TỪNG BƯỚC (Nhấn để mở)
1. Thiết lập biểu thức thể tích:
Sau khi cắt bốn hình vuông cạnh $x\text{ (cm)}$ ở bốn góc, phần đáy còn lại của chiếc hộp là hình vuông có cạnh dài: $$a = 60 – 2x\text{ (cm)}$$
Điều kiện kích thước thực tế: $x > 0$ và $60 – 2x > 0 \Leftrightarrow 0 < x < 30$.
Chiều cao của chiếc hộp khi gấp lên là $h = x\text{ (cm)}$. Thể tích của khối hộp là: $$V(x) = (60 – 2x)^2 \cdot x = x(60 – 2x)^2\quad (\text{cm}^3)$$
2. Tìm giá trị lớn nhất:
Cách 1: Khảo sát hàm số bằng đạo hàm:
Ta khai triển hoặc lấy đạo hàm theo quy tắc tích: $$V(x) = x(3600 – 240x + 4x^2) = 4x^3 – 240x^2 + 3600x$$
Đạo hàm bậc nhất: $$V'(x) = 12x^2 – 480x + 3600 = 12(x^2 – 40x + 300) = 12(x – 10)(x – 30)$$
Giải phương trình $V'(x) = 0$ trên khoảng $(0; 30)$: $$V'(x) = 0 \Leftrightarrow x = 10\quad (\text{thỏa mãn } 0 < x < 30)$$
Bảng biến thiên trên khoảng $(0; 30)$:
- Với $0 < x < 10$: $V'(x) > 0 \Rightarrow V(x)$ đồng biến.
- Với $10 < x < 30$: $V'(x) < 0 \Rightarrow V(x)$ nghịch biến.
Cách 2: Áp dụng bất đẳng thức Cauchy (AM-GM): $$V(x) = \frac{1}{4} \cdot 4x(60 – 2x)(60 – 2x) \le \frac{1}{4} \left[ \frac{4x + (60 – 2x) + (60 – 2x)}{3} \right]^3 = \frac{1}{4} \left[ \frac{120}{3} \right]^3 = 16000$$
Dấu đẳng thức xảy ra khi: $$4x = 60 – 2x \Leftrightarrow 6x = 60 \Leftrightarrow x = 10\text{ (cm)}$$
👉 Đáp số (kết quả điền số): 10
✍️ 5 Bài tập tương tự tự luyện (Trả lời ngắn – Điền kết quả số)
Bài tập 1: Một người nông dân muốn rào một khu đất hình chữ nhật giáp với một bờ tường thẳng (không cần làm rào phía bờ tường). Chiều dài lưới thép có sẵn để làm rào là $120\text{ m}$. Hỏi diện tích lớn nhất của khu đất có thể rào được là bao nhiêu mét vuông?
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 1
Gọi hai cạnh vuông góc với bờ tường có độ dài là $x\text{ (m)}$ ($0 < x < 60$). Cạnh đối diện với bờ tường có độ dài là $120 - 2x\text{ (m)}$.
Diện tích khu đất là: $$S(x) = x(120 – 2x) = -2x^2 + 120x = -2(x – 30)^2 + 1800 \le 1800\text{ m}^2$$
Diện tích đạt giá trị lớn nhất bằng $1800\text{ m}^2$ khi $x = 30\text{ m}$.
👉 Đáp số: 1800
Bài tập 2: Một người thợ gia công một chiếc thùng chứa nước hình trụ có nắp bằng kim loại với thể tích đúng bằng $54\pi\text{ dm}^3$. Để tiết kiệm vật liệu nhất (diện tích toàn phần của hình trụ nhỏ nhất), bán kính đáy của thùng phải bằng bao nhiêu đềximét?
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 2
Gọi $r\text{ (dm)}$ và $h\text{ (dm)}$ lần lượt là bán kính đáy và chiều cao hình trụ ($r > 0$).
Thể tích: $V = \pi r^2 h = 54\pi \Rightarrow h = \frac{54}{r^2}$.
Diện tích toàn phần: $$S_{tp} = 2\pi r^2 + 2\pi r h = 2\pi r^2 + \frac{108\pi}{r}$$
Xét hàm $f(r) = 2r^2 + \frac{108}{r}$ trên $(0; +\infty)$. Đạo hàm: $$f'(r) = 4r – \frac{108}{r^2} = \frac{4(r^3 – 27)}{r^2}$$
$f'(r) = 0 \Leftrightarrow r^3 = 27 \Leftrightarrow r = 3\text{ (dm)}$. Hàm số đạt giá trị nhỏ nhất tại $r = 3$.
👉 Đáp số: 3

Để lại phản hồi