📌 Đề bài (Trả lời ngắn):
Từ một tấm bìa hình vuông có diện tích ban đầu $S_0 = 1024\\text{ cm}^2$, người ta thực hiện quy trình tô màu trang trí như sau:
• Bước 1: Chia hình vuông ban đầu thành $4$ hình vuông nhỏ bằng nhau và tô màu $1$ hình vuông nhỏ.
• Bước 2: Với mỗi hình vuông chưa tô màu ở bước trước, chia thành $4$ hình vuông nhỏ hơn và tô màu $1$ hình vuông nhỏ.
Quy trình trên được lặp lại liên tiếp đến hết bước thứ $5$. Tính tổng diện tích phần hình vuông được tô màu sau $5$ bước (tính theo đơn vị $\\text{cm}^2$).
📚 Phương pháp giải & Lý thuyết trọng tâm
Tương tự như các bài toán phân rã hoặc tăng trưởng hình học (chẳng hạn như chuyển động bóng nảy theo cấp số nhân), việc xác định diện tích tô màu qua từng bước có thể giải bằng hai cách:
- Cách 1 (Tính trực tiếp diện tích tô màu theo cấp số nhân):
Ở bước 1, diện tích tô màu là $u_1 = \\frac{1}{4} S_0$.
Ở bước $n$, diện tích tô thêm tạo thành một cấp số nhân $(u_n)$ với công bội $q = \\frac{3}{4}$ vì mỗi hình vuông nhỏ chưa tô sinh ra $3$ hình chưa tô và $1$ hình tô mới.
Tổng diện tích tô màu sau $n$ bước là tổng $n$ số hạng đầu: $S_n = u_1 \\frac{1 – q^n}{1 – q}$. - Cách 2 (Phần bù qua diện tích chưa tô):
Sau mỗi bước, diện tích chưa tô màu còn lại bằng $\\frac{3}{4}$ diện tích chưa tô của bước trước.
Sau $n$ bước, diện tích còn lại chưa tô là $R_n = S_0 \\cdot \\left(\\frac{3}{4}\\right)^n$.
Tổng diện tích đã tô màu là $S_{\\text{tô}} = S_0 – R_n = S_0 \\left[1 – \\left(\\frac{3}{4}\\right)^n\\right]$.
💡 LỜI GIẢI CHI TIẾT & CÁCH GIẢI TỪNG BƯỚC (Nhấn để mở)
Cách giải 1: Dùng tính chất phần bù của diện tích chưa tô màu
Ban đầu diện tích hình vuông là $S_0 = 1024\\text{ cm}^2$.
• Ở bước thứ $1$, người ta tô màu $1$ phần và để lại $3$ phần trong tổng số $4$ phần bằng nhau, do đó diện tích chưa tô màu là: $$R_1 = S_0 \\cdot \\left(1 – \\frac{1}{4}\\right) = S_0 \\cdot \\frac{3}{4}$$
• Ở bước thứ $2$, mỗi phần chưa tô lại chia làm $4$ và tô $1$ phần, nghĩa là luôn giữ lại $\\frac{3}{4}$ diện tích chưa tô của bước trước: $$R_2 = R_1 \\cdot \\frac{3}{4} = S_0 \\cdot \\left(\\frac{3}{4}\\right)^2$$
• Tương tự, sau $5$ bước thực hiện, diện tích chưa tô màu của tấm bìa là: $$R_5 = S_0 \\cdot \\left(\\frac{3}{4}\\right)^5 = 1024 \\cdot \\frac{3^5}{4^5} = 1024 \\cdot \\frac{243}{1024} = 243\\text{ cm}^2$$
Do đó, tổng diện tích phần hình vuông được tô màu sau $5$ bước là: $$S_{\\text{tô}} = S_0 – R_5 = 1024 – 243 = 781\\text{ cm}^2$$
Cách giải 2: Tính tổng cấp số nhân của phần tô màu từng bước
• Bước 1 tô màu: $u_1 = \\frac{1}{4} \\times 1024 = 256\\text{ cm}^2$.
• Bước 2 tô màu: Có $3$ ô chưa tô, mỗi ô chia $4$ tô $1$ ô $\\implies u_2 = 3 \\times \\left(\\frac{256}{4}\\right) = 192\\text{ cm}^2 = u_1 \\cdot \\frac{3}{4}$.
• Dãy diện tích tô mới qua các bước $(u_n)$ lập thành một cấp số nhân với số hạng đầu $u_1 = 256$ và công bội $q = \\frac{3}{4}$.
Tổng diện tích sau $5$ bước: $$S_5 = u_1 + u_2 + u_3 + u_4 + u_5 = 256 + 192 + 144 + 108 + 81 = 781\\text{ cm}^2$$
👉 Đáp số (kết quả điền số): 781
✍️ 5 Bài tập tương tự tự luyện (Trả lời ngắn – Điền kết quả số)
Bài tập 1: Một tấm bìa hình tam giác đều có diện tích ban đầu $S_0 = 256\\text{ cm}^2$. Ở bước thứ nhất, người ta nối trung điểm các cạnh để tạo thành $4$ tam giác đều nhỏ và sơn màu tam giác ở chính giữa. Ở mỗi bước tiếp theo, trong mỗi tam giác nhỏ chưa sơn màu, người ta lại tiếp tục chia và sơn màu tam giác ở chính giữa tương tự. Tính tổng diện tích (theo $\\text{cm}^2$) của các phần được sơn màu sau $4$ bước.
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 1
Sau $4$ bước, diện tích chưa sơn còn lại là: $R_4 = 256 \\cdot \\left(\\frac{3}{4}\\right)^4 = 256 \\cdot \\frac{81}{256} = 81\\text{ cm}^2$.
Tổng diện tích đã sơn màu sau $4$ bước là: $S_{\\text{sơn}} = 256 – 81 = 175\\text{ cm}^2$.
👉 Đáp số: 175
Bài tập 2: Trên một bàn cờ vua ô vuông chuẩn $8 \\times 8$ (gồm $64$ ô vuông nhỏ), một nhà thông thái đặt lên ô thứ nhất $1$ hạt thóc, ô thứ hai $2$ hạt thóc, ô thứ ba $4$ hạt thóc,… số hạt thóc ở mỗi ô tiếp theo gấp đôi số hạt thóc ở ô liền trước. Nếu nhà thông thái chỉ rải thóc đến hết ô thứ $12$, hỏi tổng số hạt thóc đã được đặt trên $12$ ô vuông đầu tiên là bao nhiêu?
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 2
Tổng số hạt thóc trên $12$ ô đầu tiên là tổng của $12$ số hạng đầu:
\

Để lại phản hồi