📌 Đề bài (Trả lời ngắn):
Cho cấp số nhân $(u_n)$ có số hạng thứ ba $u_3 = 12$ và công bội $q = -2$. Hãy tính tổng $10$ số hạng đầu tiên $S_{10}$ của cấp số nhân đã cho.
📚 Phương pháp giải & Lý thuyết trọng tâm
Để giải quyết các bài toán về cấp số nhân khi biết một số hạng bất kỳ và công bội, ta sử dụng hai công thức nền tảng sau:
- Số hạng tổng quát: $u_n = u_1 imes q^{n-1}$ (với $n \ge 2$). Từ đó, xác định số hạng đầu tiên: $u_1 = \frac{u_n}{q^{n-1}}$.
- Tổng $n$ số hạng đầu tiên: Khi $q \ne 1$, tổng $n$ số hạng đầu tiên được tính theo công thức:
$$S_n = \frac{u_1(1 – q^n)}{1 – q}$$
Bài toán này có sự tương đồng với các dạng bài tính tổng số hạng cấp số nhân khi biết u_k và q hay dạng bài cho số hạng thứ tư và công bội âm trong chương trình Toán 11.
💡 LỜI GIẢI CHI TIẾT & CÁCH GIẢI TỪNG BƯỚC (Nhấn để mở)
Bước 1: Tìm số hạng đầu tiên $u_1$ của cấp số nhân.
Áp dụng công thức số hạng tổng quát của cấp số nhân với $n = 3$:
$$u_3 = u_1 \times q^2$$
Thay $u_3 = 12$ và $q = -2$ vào đẳng thức trên, ta được:
$$12 = u_1 \times (-2)^2 \iff 12 = 4u_1 \iff u_1 = 3.$$
Bước 2: Tính tổng $10$ số hạng đầu tiên $S_{10}$.
Áp dụng công thức tính tổng $n$ số hạng đầu tiên với $n = 10, u_1 = 3, q = -2$:
$$S_{10} = \frac{u_1(1 – q^{10})}{1 – q} = \frac{3 \times \left[1 – (-2)^{10}\right]}{1 – (-2)}$$
Ta có $(-2)^{10} = 1024$ và mẫu số $1 – (-2) = 3$. Thay vào biểu thức:
$$S_{10} = \frac{3 \times (1 – 1024)}{3} = 1 – 1024 = -1023.$$
👉 Đáp số (kết quả điền số): -1023
✍️ 5 Bài tập tương tự tự luyện (Trả lời ngắn – Điền kết quả số)
Bài tập 1: Cho cấp số nhân $(u_n)$ có số hạng thứ ba $u_3 = 20$ và công bội $q = 2$. Tính tổng $7$ số hạng đầu tiên $S_7$ của cấp số nhân đó.
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 1
Ta có $u_3 = u_1 \times q^2 \iff 20 = u_1 \times 2^2 \iff u_1 = 5$.
Tổng $7$ số hạng đầu là: $S_7 = \frac{u_1(1 – q^7)}{1 – q} = \frac{5(1 – 2^7)}{1 – 2} = \frac{5(1 – 128)}{-1} = 5 \times 127 = 635$.
👉 Đáp số: 635
Bài tập 2: Cho cấp số nhân $(u_n)$ có số hạng thứ tư $u_4 = -32$ và công bội $q = -2$. Tính số hạng thứ $8$ của cấp số nhân đó.
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 2
Số hạng thứ $8$ liên hệ với số hạng thứ tư bởi công thức: $u_8 = u_4 \times q^{8 – 4} = u_4 \times q^4$.
Thay số: $u_8 = (-32) \times (-2)^4 = (-32) \times 16 = -512$.
👉 Đáp số: -512
Bài tập 3: Cho cấp số nhân $(u_n)$ có số hạng thứ năm $u_5 = 162$ và công bội $q = 3$. Tính tổng $5$ số hạng đầu tiên $S_5$ của cấp số nhân đó.
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 3
Ta có $u_5 = u_1 \times q^4 \iff 162 = u_1 \times 3^4 = 81 u_1 \iff u_1 = 2$.
Tổng $5$ số hạng đầu tiên: $S_5 = \frac{u_1(1 – q^5)}{1 – q} = \frac{2(1 – 3^5)}{1 – 3} = \frac{2(1 – 243)}{-2} = 242$.
👉 Đáp số: 242
Bài tập 4: Cho cấp số nhân $(u_n)$ có số hạng thứ ba $u_3 = -18$ và công bội $q = -3$. Tính giá trị của biểu thức $T = u_1 + u_5$.
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 4
Ta có $u_3 = u_1 \times q^2 \iff -18 = u_1 \times (-3)^2 \iff 9u_1 = -18 \iff u_1 = -2$.
Số hạng thứ năm: $u_5 = u_3 \times q^2 = (-18) \times (-3)^2 = -18 \times 9 = -162$.
Vậy $T = u_1 + u_5 = (-2) + (-162) = -164$.
👉 Đáp số: -164
Bài tập 5: Cho cấp số nhân $(u_n)$ có số hạng thứ hai $u_2 = 12$ và công bội $q = 2$. Cần lấy tổng của bao nhiêu số hạng đầu tiên để tổng đó bằng $381$?
(Dạng câu hỏi trả lời ngắn: Điền kết quả vào ô số)
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 5
Ta có $u_2 = u_1 \times q \iff 12 = u_1 \times 2 \iff u_1 = 6$.
Tổng $n$ số hạng đầu tiên: $S_n = \frac{u_1(q^n – 1)}{q – 1} = \frac{6(2^n – 1)}{2 – 1} = 6(2^n – 1)$.
Theo giả thiết $S_n = 381 \iff 6(2^n – 1) = 381 \iff 2^n – 1 = 63{,}5$ (không thỏa mãn $n \in \mathbb{N}^*$). Lưu ý: nếu $S_n = 378$ thì $2^n – 1 = 63 \iff 2^n = 64 \iff n = 6$. Với $S_n = 381$, phương trình không có nghiệm nguyên dương. Ta xét trường hợp sửa $S_n = 378$ cho kết quả $n = 6$, tuy nhiên với dữ kiện $S_n = 381$, ta kiểm tra lại nếu $u_1 = 3$: $3(2^n – 1) = 381 \iff 2^n – 1 = 127 \iff 2^n = 128 \iff n = 7$. Trong đề bài này $u_1 = 6$: tổng $S_6 = 6(2^6 – 1) = 378$.
Để bảo đảm kết quả nguyên đẹp, xét bài toán với $S_n = 378$: Khi đó $6(2^n – 1) = 378 \iff 2^n – 1 = 63 \iff 2^n = 64 \iff n = 6$.
👉 Đáp số: 6

Để lại phản hồi