📌 Đề bài:
Độ sâu của mực nước tại một cảng biển vào thời điểm $t$ giờ (tính từ $0$ giờ đến $24$ giờ trong ngày, $0 \le t \le 24$) được mô hình hóa bởi hàm số: $$h(t) = 3\cos\left(\frac{\pi t}{6} + \frac{\pi}{3}\right) + 12$$ trong đó $h(t)$ tính bằng mét (m). Một tàu chở hàng lớn chỉ có thể cập cảng an toàn khi độ sâu mực nước đạt tối thiểu $13{,}5\text{ m}$. Hỏi trong một ngày, tàu chở hàng có thể cập cảng trong những khoảng thời gian nào?
📚 Phương pháp giải & Lý thuyết trọng tâm
- Tàu cập cảng an toàn khi và chỉ khi độ sâu $h(t) \ge 13{,}5$.
- Biến đổi bất phương trình lượng giác cơ bản về dạng: $\cos(X) \ge a$. $$\cos X \ge \frac{1}{2} \iff -\frac{\pi}{3} + k2\pi \le X \le \frac{\pi}{3} + k2\pi \quad (k \in \mathbb{Z})$$
- Thay $X = \frac{\pi t}{6} + \frac{\pi}{3}$, giải tìm $t$ theo $k$ rồi kết hợp điều kiện thời gian thực tế trong một ngày: $t \in [0; 24]$.
💡 LỜI GIẢI CHI TIẾT & CÁCH GIẢI TỪNG BƯỚC (Nhấn để mở)
Bước 1: Thiết lập bất phương trình
Tàu chở hàng có thể cập cảng an toàn khi mực nước $h(t) \ge 13{,}5$, tức là: $$3\cos\left(\frac{\pi t}{6} + \frac{\pi}{3}\right) + 12 \ge 13{,}5$$ $$\Leftrightarrow 3\cos\left(\frac{\pi t}{6} + \frac{\pi}{3}\right) \ge 1{,}5$$ $$\Leftrightarrow \cos\left(\frac{\pi t}{6} + \frac{\pi}{3}\right) \ge \frac{1}{2}$$
Bước 2: Giải bất phương trình lượng giác
Áp dụng công thức nghiệm của bất phương trình $\cos X \ge \frac{1}{2}$: $$-\frac{\pi}{3} + k2\pi \le \frac{\pi t}{6} + \frac{\pi}{3} \le \frac{\pi}{3} + k2\pi \quad (k \in \mathbb{Z})$$ Trừ $\frac{\pi}{3}$ ở cả ba vế: $$-\frac{2\pi}{3} + k2\pi \le \frac{\pi t}{6} \le k2\pi$$ Nhân cả ba vế với $\frac{6}{\pi}$: $$-4 + 12k \le t \le 12k \quad (k \in \mathbb{Z})$$
Bước 3: Tìm các khoảng giá trị $t \in [0; 24]$
- Với $k = 0$: $-4 \le t \le 0$. Kết hợp điều kiện $0 \le t \le 24$, ta có thời điểm $t = 0$ (lúc 0 giờ).
- Với $k = 1$: $8 \le t \le 12$. Ta được khoảng thời gian từ $8$ giờ đến $12$ giờ.
- Với $k = 2$: $20 \le t \le 24$. Ta được khoảng thời gian từ $20$ giờ đến $24$ giờ.
- Với các giá trị $k$ khác ($k \le -1$ hoặc $k \ge 3$), không có giá trị $t \in [0; 24]$ thỏa mãn.
Vậy trong 24 giờ của ngày đó, tàu chở hàng có thể cập cảng an toàn trong các khoảng thời gian: từ 8 giờ đến 12 giờ và từ 20 giờ đến 24 giờ.
👉 Kết luận / Đáp án: Chọn A (Từ 8 giờ đến 12 giờ và từ 20 giờ đến 24 giờ).
✍️ 5 Bài tập tương tự tự luyện (Có lời giải chi tiết)
Bài tập 1: Mực nước của một con kênh theo thời gian $t$ ($0 \le t \le 24$ giờ) cho bởi $h(t) = 2\sin\left(\frac{\pi t}{12}\right) + 5\text{ (m)}$. Hỏi mực nước đạt giá trị lớn nhất là bao nhiêu mét và vào lúc mấy giờ?
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 1
Đạt được khi $\sin\left(\frac{\pi t}{12}\right) = 1 \Leftrightarrow \frac{\pi t}{12} = \frac{\pi}{2} + k2\pi \Leftrightarrow t = 6 + 24k$.
Vì $0 \le t \le 24$ nên $k = 0 \Rightarrow t = 6$.
Đáp số: Mực nước cao nhất là $7\text{ m}$ vào lúc $6$ giờ sáng.
Bài tập 2: Nhiệt độ ngoài trời $T$ ($^\circ\text{C}$) tại một thành phố vào thời điểm $t$ giờ ($0 \le t \le 24$) được mô hình hóa bởi $T(t) = 28 – 4\cos\left(\frac{\pi t}{12}\right)$. Hỏi thời điểm nào trong ngày nhiệt độ đạt $30^\circ\text{C}$?
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 2
$\Rightarrow \frac{\pi t}{12} = \pm \frac{2\pi}{3} + k2\pi \Leftrightarrow t = \pm 8 + 24k$.
Với $t \in [0; 24]$, ta nhận các giá trị: $t = 8$ giờ và $t = -8 + 24 = 16$ giờ.
Đáp số: Vào lúc $8$ giờ sáng và $16$ giờ chiều (4 giờ chiều).
Bài tập 3: Một chất điểm dao động điều hòa theo phương trình $x(t) = 4\cos\left(2\pi t – \frac{\pi}{3}\right)\text{ (cm)}$. Trong $2$ giây đầu tiên ($0 \le t \le 2$), chất điểm đi qua vị trí cân bằng ($x = 0$) bao nhiêu lần?
💡 Xem đáp án & Lời giải Bài tập 3
Điều kiện $0 \le t \le 2 \Leftrightarrow 0 \le \frac{5}{12} + \frac{k}{2} \le 2 \Leftrightarrow -\frac{5}{6} \le k \le \frac{19}{6} \approx 3{,}17$.
Do $k \in \mathbb{Z}$ nên $k \in \{0; 1; 2; 3\}$ (có 4 giá trị của $k$).
Đáp số:

Để lại phản hồi